امروزه به علت ماشینی شدن بیشتر مشاغل و حرفه ها و شیوع پشت میز نشینی کارمندان، علم ارگونومی اهمیت روز افزونی پیدا کرده است. ارگونومی علمی است که به دست آوردن بهترین ارتباط میان انسان و محیط (کار و زندگی) هدف اصلی آن است. ارگونومی با ارزیابی قابلیت ها و محدودیت های انسان، استرس های کاری و محیطی و طراحی ایستگاه کاری و ابزارها سر و کار دارد. یکی از مهم ترین مباحث علم ارگونومی ارزیابی و طراحی نور مناسب محیط کار است. در گذشته، مردم زمان بیشتری از روز را در فضای باز می گذراندند و از نور خورشید استفاده می کردند ولی امروزه به دلیل فعالیت افراد در مشاغل مختلف و شیفت های متفاوت شاهد این مسئله هستیم که افراد بیشتر زمان خود را در محیط هایی با نورهای مصنوعی سپری می کنند؛ بنابراین طراحی صحیح سیستم روشنایی جهت تامین نور کافی اهمیت خاصی پیدا می کند؛ در غیر این صورت اثرات سوء آن به صورت خستگی چشم ، سر درد، بی خوابی، نقص بینایی و افزایش حوادث ناشی از کمبود نور ایجاد می شود. نتایج تحقیقات نشان می دهد کارمندانی که در محیط های بدون پنجره یا نور کم کار می کنند، هر شب 46 دقیقه خواب کمتری دارند در صورتی که افرادی که کنار پنجره می نشینند، عمیق تر و راحت تر به خواب می روند.

روشنایی استاندارد محیط، بازدهی کار را بالا می برد و از بیماری های ناشی از عدم وجود نور کافی پیشگیری می کند؛ از این رو تامین صحیح روشنایی، مسئله ای بسیار مهم در سازمان ها است که باید مورد توجه مدیران قرار گیرد. در ادامه منابع نوری عمده و شیوه ی صحیح توزیع آن را در محیط کار توضیح می دهیم. 

منابع نور به دو دسته عمده تقسیم می شوند:

1. نورهای طبیعی 2. نورهای مصنوعی
نورهای طبیعی بهترین منبع تامین روشنایی هستند و از نظر بهداشتی نیز بازتاب نور طبیعی مناسب تر و بهتر از نور مصنوعی است. روشنایی طبیعی سازمان ها و محیط های کاری توسط پنجره های دیواری و سقفی تامین می شود. یکی از مشکلاتی که در معماری محیط های کاری وجود دارد عدم تعبیه ی فضای مناسب جهت تامین نور طبیعی است؛ به همین خاطر بخش اعظم تامین نور توسط نورهای مصنوعی صورت می گیرد.

مهمترین منابع نور مصنوعی لامپ های الکتریکی می باشند که می توان آن ها را به دو گروه عمده تقسیم کرد:

الف) التهابی  ب) تخلیه در گاز 
نور یک لامپ التهابی از گداخته شدن رشته ی داخل آن ایجاد می شود که خود ناشی از گرمایش حاصل از جریان الکتریکی گذرانده از رشته در لحظه ی روشن کردن لامپ می باشد. لامپ های تخلیه در گاز فاقد رشته اند و با تحریک گازی که بین دو الکترود قرار دارد نور منتشر می کنند. لامپ های فلورسنت و سدیمی دارای بهره ی نوری بسیار مناسب هستند و لامپ های التهابی ، رنگدهی بهتری دارند. از لحاظ درخشندگی فلورسنت ها درخشندگی کمتر و جیوه ای ها درخشندگی بیشتری دارند.  بهتر است روشنایی محل کار به گونه ای طراحی شود که متن ها به خوبی قابل رویت باشند و از آن جا که نور سفید لامپ های فلورسنت به تنهایی موجب خستگی، کاهش تمرکز  و خیرگی چشم می شود بهتر است از ترکیب نور سفید و زرد استفاده شود.

خصوصیات تشعشعات الکترومغناطیسی

نور مرئی به قسمتی از پرتوهای الکترومغناطیسی که به وسیله ما به صورت نور احساس می شود اطلاق می شود که در روشنایی در محیط کار قابل توجه است.

تشعشعات مرئی دارای دو خاصیت مهم است:

الف) قابلیت روئیت

ب) رنگ

که بستگی به طول موج اشعه دارد و در هر طول موج به رنگ دیده می شود. حساسیت چشم افراد به طیف نور قابل رویت به طول موج نور بستگی دارد. درک چشم انسان برای بخش های مختلف بیناب نور سفید یکسان نیست. البته این تفاوت مربوط به سلول های شبکیه و سیستم اپتیکی چشم می باشد. چشم انسان برای طول موج ۵۵۰ نانومتر بیشترین حساسیت را داراست.(طیف سبز-زرد) امواج غیر قابل رویت که طول موج آنها بین ۱۰۰ تا ۳۸۰ نانومتر می باشد تشعشعات ماورای بنفش (u.v) و امواج با طول موج ۷۸۰ نانومتر تا یک میلیمتر تشعشعات مادون قرمز (I.R) نامیده می شوند. این امواج به وسیله چشم قابل رویت نمی باشند و اگر به اندازه کافی متراکم شوند، به صورت گرما روی پوست بدن محسوس هستند. اشعه ماورای بنفش با طول موج کمتر از ۳۲۰ نانومتر برای نسوج بدن مضر می باشد و روی پوست باعث ایجاد لکه های قرمز رنگ و تاول می شود.

ساختمان چشم انسان

چشم انسان تقریبا کروی و دارای قطر تقریبی ۵/۲ سانتی متر است. هر چشم دارای ۶ ماهیچه است که دو بدو با هم عمل می کنند وچشم را حرکت می دهند. دو ماهیچه برای حرکت چپ و راست و دو ماهیچه برای گردش دادن چشم حول محور آن است.
لایه خارجی چشم پرده چوستی محکمی به ضخامت ۱ میلی متر است و صلبیه یا سفیدی چشم نامیده می شود. این پرده در جلو چشم شفاف است و قرنیه نامیده می شود. زیر پرده پوستی مشیمیه قرار دارد که شامل رگ ها و مویرگ ها است. در جلو چشم زیر قرنیه به عنبیه ختم می شود که در وسط آن یک سوراخ کوچک قرار دارد که مردمک نامیده می شود. فضای بین قرنیه و عنبیه از مایع شفافی پر است و پشت آن عدسی جای دارد. لایه داخلی چشم شبکیه نام دارد که در آن گیرنده های بینایی قرار دارند.

عوامل اصلی در رویت و ارزیابی کمی آنها

عوامل اصلی در رویت عبارت از ۴ عامل هستند. عامل اول اندازه جسمی است که رویت می شود هر چه جزئیات جسم کوچکتر و دقیقتر باشد و یا فاصله آن از چشم بیشتر شود، رویت مشکل تر می شود.
عامل دوم کنتراست که مربوط به اختلاف روشنی بین جسم و اطراف آن است و هر چه اختلاف کمتر شود رویت مشکل تر خواهد شد.
عامل سوم میزان روشنایی منعکس شده یا ساطع شده از جسم است که با کم شدن آن رویت مشکل تر می شود.
عامل چهارم زمان رویت است و آن بدین معنی است که عمل رویت بطور آنی انجام نمی شود بلکه با طولانی تر شدن مدت رویت انرژی روشنایی بیشتری وارد چشم می شود و رویت بهتر انجام می شود.

انتخاب روشنایی در محیط های داخلی

انتخاب سیستم روشنایی در محیط کار، بطور اختصاصی به نوع کار یا وظیفه مربوط است. اطلاع از نوع کار یا وظایف اجرائی اهمیت دارد. اگر وظیفه یا کار ناشناخته باشد، طراح باید برای کارها و وظایف عمومی _ دفتری طراحی خود را انجام دهد. در صورت امکان، برای طراحی بهینه باید مطالعه ای بر روی کارها و وظایف آینده و همچنین افرادی که در آینده در محیط کار مشغول به کار خواهند شد انجام گیرد.

آسایش بینایی مربوط به روشنایی در محیط کار

وقتی که بهداشت و ایمنی اشخاص در محیط کار مورد نظر باشد، توجه به ظرفیت و آسایش بینایی از اهمیت بسزایی برخوردار است. روشنایی خوب به بینایی خوب کمک می کند، از این رو، روشنایی در محیط کار به کشف عوامل ایجاد حادثه وحذف آنها کمک می نماید.

خیرگی در محیط کار

قابلیت رویت اشیا در محیط کار تحت تاثیر محل نصب منابع نوری نسبت به سطح کار، توزیع فضایی لامپها و ویژگی های خاص در محیط کار و سطح آن قرار دارد. این عوامل به ویژه منابع نوری طبیعی و مصنوعی که در میدان دید افراد قرار می گیرند اگر از درخشندگی بسیار بیشتری نسبت به تراز سازش فرد برخوردار باشند، می توانند سبب خیرگی شوند. خیرگی را می توان اختلالی در روند تطابق چشم قلمداد کرد.